Στη Χώρα των Αρίστων!

Δημοσιευμένο στην Καθημερινή, 

Πήρα διδακτορικό από το Κολέγιο Goldsmiths, δηλαδή εκεί όπου οι μαύροι Βρετανοί, οι γυναίκες και όλα τα «άλλα» εκδικούνται θεσμικά την Οξφόρδη, που ούτε καν πρόγραμμα σπουδών για πολιτισμικές σπουδές έχει, γιατί ακόμη και σήμερα δεν αναγνωρίζει ότι παράγουμε του ιδίου είδους γνώση. Για τα αγοράκια του Κολλεγίου Αθηνών, των Αναβρύτων και του Πειραματικού, τους Μπενάκηδες, τους εθνικούς ευεργέτες, τους μεγάλους επιστήμονες και τους σοφούς διανοούμενους δεν είμαστε άξιες (εκτός από την Πηνελόπη). Ναι, είναι αλήθεια, στην Ελλάδα η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι άκρως σεξιστική: σε επίπεδο προγραμμάτων σπουδών, σε επίπεδο διδασκόντων, σε όλα. Και αντίθετα με άλλες χώρες, δεν έγινε ούτε ζητήθηκε μια πολιτισμική ή άλλου είδους κάθαρση το ’70. Μισό αιώνα μετά, μας επιβάλλεται μία συζήτηση περί αρίστων, μια αφήγηση που στερείται νομιμότητος από τότε που ο φεμινισμός και το μετα-αποικιοκρατικό κίνημα άνοιξαν τον δρόμο για τον εκδημοκρατισμό της παιδείας, απαγορεύοντας στους λευκούς άνδρες των προνομίων να προτεραιοποιούν δομικά την εμπειρία τους. Συντηρούμε την απόλυτη φαντασίωση αναξιοκρατίας, σύμφωνα με την οποία οι άντρες είναι αυτοί μέσα στους οποίους κρύβονται οι μεγαλοφυΐες, οι άριστες ιδέες (όπως αυτές για την παιδεία άλλωστε), και η κοινωνία οφείλει να απεγκλωβίσει αυτές τις ιδιοφυΐες.

Η αφήγηση περί αριστείας είναι τόσο εξαιρετικά σεξιστική και ελιτίστικη που δεν έχει προσεγγίσει, πόσο μάλλον εννοιολογήσει, τον υλικό πολιτισμό της μεταπολίτευσης, μέρος της οποίας είναι και η εκπαιδευτική πολιτική. Μας θέλει πολιτισμικά υποκριτές, αφού αρνείται δομικά τη σχέση υλικού πολιτισμού και παιδείας, τηλεόρασης και μόρφωσης, καλλιέργειας και εκπαιδευτικής πολιτικής και έμφυλων δομών με όλα αυτά, θεωρώντας τις εμπειρίες της καθημερινής ζωής και τις ταυτότητές της τον περίφημο «χαμηλό παρονομαστή». Μας επιβάλλει ένα πρόγραμμα «εκπολιτισμού» για τον ελέφαντα στο δωμάτιο, δηλαδή την πολιτισμική ταυτότητα και την εμπειρία των κοριτσιών, τις πολύ σοβαρές δομές ανισότητας και τη δομική έμφυλη αναξιοκρατία στο εκπαιδευτικό σύστημα, λες κι ο κυνηγός μαγισσών Λοβέρδος, οι μεσοαστοί πατεράδες που παίρνουν τηλέφωνο για να τους γράψουμε μία εργασία επί πληρωμή ή οι κοπέλες που τα φτιάχνουν με δασκάλους για ένα βαθμό δεν υπάρχουν.

Ο ελιτισμός τους εκφράζεται ανυποψίαστα με ποικίλους τρόπους, από την αυθαίρετη συσχέτιση με την αξιοκρατία, μέχρι φαλλοκεντρικά φετίχ, όπως η σχέση κομματικών και φοιτητικού κινήματος (γιατί το «πέσιμο» των καθηγητών είναι λιγότερο σημαντικό…) ή και με άρθρα που ωμά προτεραιοποιούν το ανδρικό προνόμιο της εμπειρίας του πλέον κλειστού «boys’ club» της χώρας, του Κολλεγίου Αθηνών, το οποίο έχει βγάλει από τις τάξεις του δυσανάλογα μεγάλους αριθμούς πολιτικών (χονδρικά 150 βουλευτές και υπουργούς – τα Ανάβρυτα, το Πειραματικό και η Βαρβάκειος αντίστοιχους «αρίστους»), αγνοώντας ότι π.χ. οι γυναίκες της ίδιας ηλικίας του Κολλεγίου Θηλέων και οι Αρσακειάδες καταδικάστηκαν στο τσάι, τη συμπάθεια και τη φιλανθρωπία. Η υπόθεση προτεραιοποίησης είναι ότι η δική τους πολιτισμικά κυρίαρχη ταυτότητα οφείλει να ορίζει την ποιότητα και ότι φυσικά η οποιαδήποτε παθολογία της παιδείας έχει σχέση με την εμπειρία «άλλου», αυτού με τον «χαμηλό παρονομαστή».

Μα εδώ δεν έχουν απαγορευτεί τα βαμμένα νύχια στο ελληνικό σχολείο και μιλάτε για αριστεία; Εδώ δεν υπάρχει ειδικό μέρος για να πετάξει ένα κορίτσι τη σερβιέτα του όταν πρωτοαδιαθετήσει σε ένα σχολείο ή να απευθυνθεί σε κάποιον εάν μείνει έγκυος στα 14, μου μιλάτε για «πρότυπα» σχολεία;

Θα επιμείνω, μια που η ιστορία προνομίων με έφερε σε θέση να μπορώ να στηρίζω αυτό που μου έμαθε ο Stuart Hall: Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια η ιδέα της αριστείας που και καλά εκκολάπτεται μέσα σε ένα μαθητή, η ίδια η ιδέα της κυριαρχίας και του μεγαλείου, η ίδια η ιδέα της υπερτέρησης είναι μία ιδέα που δεν χρειάζονται οι μαθήτριές μας.

Κοριννα Πατελη – Επιχειρηματίας

YOUR CUSTOMERS ARE GLOBAL INTRODUCE YOURSELF